De ontdekking van Siberië
Mensen zijn gedoemd tot in kringetjes lopen, ook als ze verdwaald zijn. De reden is, legt gids Sasha Ivanov uit, dat je ene been korter is dan je andere. Vraag je daarom elk half uur af waar je bent en of je de boom die voor je staat al eerder hebt gezien. Ivanov loodst wandelaars door de Siberische taiga. Mocht je hem toch kwijtraken: mossen groeien op bomen altijd aan de noordelijke kant. Het is in de Siberische wouden nog steeds lekker rustig. Animo voor Rusland bestaat wel, maar toeristen gaan liever naar de Hermitage in Sint Petersburg. De enige toeristen die nog iets van de taiga zien, zijn reizigers op de Trans-Siberië-Expres. En dan alleen door de vuile ramen van hun coupé. Kom naar de taiga. Het bos is stil en ongerept. In de taiga heb je weinig te vrezen, behalve neten en beren. De beet van een Siberische neet kan soms dodelijk zijn. Beren zijn eenvoudiger af te schudden. Gooi steeds iets weg terwijl je wegloopt: pet, sjaal, jas. Beren zijn erg nieuwsgierig en zullen aan elk voorwerp tijd besteden voordat ze je weer achterna rennen.

Koud kunstje onder water
Al meer dan vijf eeuwen steken mensen de oceanen over. Daarbij vergaat elke dag een schip. De meeste duikers naar wrakken beperken zich tot de warmere golfstromen: de Caribische Zee en de Indische Oceaan. Maar het zou zeker lonen iets noordelijker te zoeken. Het scheepvaartverkeer tussen Europa en Noord-Amerika nam halverwege de negentiende eeuw explosief toe en daarbij zijn veel schepen vergaan. Op de bodem van de ijzige zeeën, voor de kust van New Foundland bijvoorbeeld, vonden honderden emigranten uit de oude wereld hun droeve eindbestemming. ‘Je hoeft hier maar in het water te springen of je staat met voeten in een scheepswrak,’ zegt een oude zeezeiler in de haven van St. John’s, op New Foundland. ‘Maar weet wel wat je doet: de zee is zo koud dat je binnen twee minuten verloren bent.’ Hele hebbens en houdens liggen hier van emigranten die naar de nieuwe wereld vertrokken. Geen goudschatten, wel persoonlijke schatten. In sommige kuststreken eist de overheid de hele schat op of de helft. Op sommige plaatsen zitten de autoriteiten trouwens helemaal niet op schatzoekers te wachten, omdat de duikers de zee, het koraal en de bodem teveel beschadigen. Een Amerikaanse rechter verbood al eens een zoektocht, maar dat houdt gelukszoekers echt niet tegen.

De nieuwe generaties van IJsland
De biodiversiteit op aarde neemt snel af. De helft van alle soorten die nu leven, halen de volgende eeuw niet. Van alle soorten die er in 4,6 miljard op aarde rondzwierven, zijn de meeste (99%!) alleen nog maar in plaatjesboeken te bewonderen. Of helemaal niet. Manmoedig worden sommige dieren tegen uitsterven behoed of gereconstrueerd zoals de Tasmaanse duivel of de quagga, een zebra-achtige Afrikaan. Ieders ogen zijn gericht op de panda en onze eigen korenwolf (een gewoon beest als de antiloop trouwens ook omdat het Wereld Natuurfonds vond dat de hoorn van de antiloop een goede vervanger kon zijn voor de hoorn van de neushoorn waarna de antiloop in rap tempo werd afgeschoten). Hoe lang houden zij het nog uit? Maar voor al die dieren die er een voor een uitstappen, staan er nieuwe te wachten in IJsland. In potjes bewaren de onderzoekers van het maritiem onderzoeksinstituut van Sandgerdi 23 nieuwe levende species die uit de diepte van de oceaan zijn opgevist. Ze hebben geen naam, behoren tot geen enkele soort behoren, lijken nergens op, maar leven wel. Er is dus nog hoop. Voor een miljoen dollar mag je trouwens je naam aan zo’n wezentje geven.

Turen in het gootsteenputje
Op het noordelijk halfrond draait het water rechtsom en op het zuidelijk halfrond linksom. Tenminste voor de jonge onderzoekers die op hun reis naar de andere helft van de aardbol de proef op de som willen nemen. Het is verdraaid lastig om precies vast te stellen of water linksom in het putje gaat of rechtsom. Eerst de wasbak vol laten lopen, de stop eruit eruit trekken en dan geconcentreerd blijven kijken, levert ook geen overtuigend bewijs op. Ook niet als je dat doet op locaties die ver van de evenaar verwijderd zijn omdat dan het effect van de maan of andere natuurkrachten groter zou zijn. Hou maar op. Water gaat weliswaar draaien voor het in het putje van de gootsteen verdwijnt, maar dat heeft meer te maken heeft met de stand van de afvoer dan van enig ander natuurverschijnsel. En hoe een stop uit de goot getrokken wordt. De kleinste beweging in het water groeit uit tot een maalstroom in welke richting dan ook. Een loodrecht geplaatste goot en afvoer zal de minste afwijking te zien geven. Maar daarmee is de vraag over de veters niet opgelost.

Hoe luxe is reizen met het vliegtuig nog?
Jean Leblanc vliegt wekelijks met eerste klas Concorde tussen Parijs en New York. Hij heeft niet eens een frequent flyer card want wat valt er voor hem nog op te waarderen? Maar voor gewone stervelingen is geen vervoermiddel zo ondoorzichtig als het vliegtuig. Prijzen van tickets kunnen enorm variëren. Zogenaamd zijn er prijsvechters, al zijn de prijzen waarmee ze stunten gekoppeld aan een enkele stoel in het vliegtuig. Goedkope reizen beperken zich niet tot Europa. Ondernemer John Fentener van Vlissingen experimenteert met intercontinentale low-budgetvluchten. Maar ja, om het sardine-op-droog-broodtransport meer dan een etmaal te moeten volhouden, moet je van staal zijn. In Australië hebben nu al bijna vierhonderd slachtoffers van het economy-class-syndroom luchtvaartmaatschappijen aangeklaagd omdat zich op lange vluchten regelmatig gevallen van trombose voordoen. Er zijn gelukkig altijd nog de comfortabele klassen. Maar ook daar is niet alles champagne en kaviaar. Onder druk van bezuinigingen of gewoon om te overleven heeft KLM de eerste klas afgeschaft en andere luchtvaartmaatschappijen volgen. Ergens zal de verschraling wel ophouden. Voor comfort en luxe gaan we honderd jaar terug. Wie tijd heeft neemt een luxe cruiseschip naar New York. Alhoewel dat ook niet helemaal zonder ongemakken is. Op alle schepen blijken virussen rond te waren waardoor passagiers geheid buikloop krijgen.

Klein hart, groot wild
De natuur is hard. Altijd al geweest, eten en opgegeten worden zolang de zon ’s morgens opkomt. In documentaires haalt de leeuw ook altijd de aftiteling en niet het antilopenjong dat door de moeder en alle andere dieren van de Afrikaanse vlakte aan zijn lot wordt overgelaten. Zelfs de cameraman roept niet: ‘jongen, wegwezen, er komt een leeuw aan! Nee, die stelt zijn lens scherp als het beestje even later na een ongelijke strijd aan stukken wordt gereten. Voor het antilopenjong en alle andere dieren die als maagvulling op aarde zijn neergezet, is er goed nieuws. In Zuid-Afrika is het nu chique om een privé-wildpark op te bouwen. De grond is er goedkoop, veel landeigenaren hebben hun estate verkocht en zitten nu in appartementen in Londen of in andere steden in de oude blanke wereld, dus bouwen voornamelijk rijke Zuid-Afrikaners hun omheinde kleine paradijzen voor prooidieren waar de koning van de dieren niet mag komen. Leeuwen hebben namelijk een leefgebied van meer dan honderd vierkante kilometers en zo groot zijn die privé-parken nu ook weer niet. Een park vullen met dieren is een makkie. Piet Karsten, druivenboer in Zuid-Afrika heeft sinds kort een wildpark. Hij kocht wat zebra’s, hartebeesten, gnoes, gemzen en twee giraffen uit het park van de door diamanten schatrijke geworden familie Oppenheimer, die ook een wildpark bezit, en de rest gaat vanzelf. Zonder roofdieren planten zijn beesten zich voort als konijnen en Piet is een paar keer per jaar zelf de leeuw als hij de beesten afschiet voor de braai.

Wolven tellen in Polen
Een bruine beer kost vijfduizend euro, exclusief btw. Een hert is een stuk goedkoper. In de Karpaten doen Roemeense boswachters goede zaken door buitenlandse jagers naar wild te leiden. Dat is moeilijk genoeg, want die jagen de dieren weg met hun mobiele telefoons, sigarettenrook en deodorant. Veel avonturiers moeten zich dan maar tevreden met een stevige wandeling door het bos. Misschien moeten ze ander vertier overwegen, waarbij ze hun geweren thuislaten. In het Poolse deel van de Karpaten kunnen ze deel uitmaken van een onderzoeksgroep die de wolvenpopulatie bestudeert. Degenen die zich aanmelden, krijgen weliswaar niets betaald voor hun werk en het verblijf in het Bieszczcady National Park, driehonderd kilometer ten zuidoosten van Krakau (de eerste week kost 599 euro en daarna 395 euro per week), maar werken wel mee aan een goed doel. De Poolse wolvenpopulatie was in de jaren zeventig bijna verdwenen. Er waren er nog maar honderd over. Inmiddels is het aantal wolven gestegen naar vijf- tot zeshonderd wolven. Het is bij wet verboden ze te vergiftigen – wat vaak gebeurde – en de overheid vergoedt alle schade die wolven aanrichten. Onderzoekers zijn het hele jaar welkom. Maar de uitnodiging gaat wel gepaard met een waarschuwing. Het doel van de onderneming in Polen is niet wolven bekijken. De kans om een roedel te zien is erg klein. Het werk zal vooral bestaan uit fikse boswandelingen, vaak door de sneeuw. Wat dat betreft precies hetzelfde als de Roemeense jachtuitstapjes. Maar dan veel goedkoper.

Atlantis in de Noordzee
Op de boot tussen Texel en Den Helder, van huis naar school en weer terug, fantaseerde Texelaar Hans Barnard het land Keiolonië bij elkaar. Een verzonnen maatschappij met alle details zoals inwoners, godsdienst, economie, rechtspraak en literatuur. Niemand die naar dit land dat niet op de kaart staat op zoek gaat. Maar heeft de bedenker het gewicht van een Griekse wijsgeer, dan gaan feiten en fictie door elkaar lopen. Zo wordt al eeuwen jacht gemaakt op het eilandenrijk Atlantis dat aan het brein van Plato is ontsproten en dat volgens de wijsgeer 10.500 jaar voor Christus tenonder ging in zee. Plato zelf zei dat Atlantis in de Atlantische Oceaan lag, in de buurt van de Azoren. Maar dat weerhield anderen er niet van te zoeken in Groenland, Sri Lanka, India, Midden-Amerika, Zweden, Troje, Sahara, Antarctica en … in de Noordzee bij de monding van Schelde, Maas en Rijn. Rond 1800 dacht de Belgische onderzoeker Charles-Joseph de Grave hiervoor overtuigend bewijs te hebben gevonden door overeenkomsten tussen de Griekse en Nederlandse taal. Veel medestanders had hij niet. Toch is er een kans dat De Grave alsnog gelijk krijgt. In de Noordzee veroorzaakt methaangas explosies die in de zeebodem gaten slaan van 100 bij 150 meter en die Japanse vloedgolven van soms 100 kilometer tot gevolg kunnen hebben. Wetenschappelijk is bewezen dat achtduizend jaar geleden een explosie zorgde voor hele landverschuiving op de zeebodem. Misschien dat Atlantis bij een volgende explosie weer tevoorschijn komt.

De kompas wijst niet altijd naar het noorden
De naald van een kompas wijst altijd naar het noorden. Dat hoop je. Maar waar is dat noorden? Er is het geografische noorden, een punt op aarde dat volgens vele berekeningen precies in het noorden ligt maar dat is niet de plek waar een kompasnaald naartoe wijst. Die wijst naar de plaats waar de magnetische kracht op aarde het grootst is en dat is ergens boven Canada. Het lastige is dat het magnetische noorden niet altijd op dezelfde plek ligt. Dan weer een beetje meer naar links, dan weer wat meer naar rechts. Declinatie heet dit verschil tussen geografisch noorden en magnetisch noorden. Houd je geen rekening met deze afwijking dan loop je in sommige gebieden 45° de verkeerde kant op. Een ander verschijnsel waardoor je het spoor bijster kan raken is inclinatie. De naald ligt nooit helemaal horizontaal, maar wordt naar beneden getrokken. Niet in Europa, maar in sommige delen van de wereld wel zo sterk dat de naald tegen het kompashuis gedrukt wordt en niet vrij rond kan draaien. Dure kompassen bieden eenvoudige oplossingen voor deze problemen, maar de goedkopere vergen handigheid en denkwerk. Dan toch maar GPS? Of anders de poolster. Die wijkt voor geen meter.

Maatvoering van vliegtuigstoelen
In de film Rain Man wil de autistische idiot savant Dustin Hoffman maar met één vliegtuigmaatschappij vliegen: Quantas. Er was nog nooit een vliegtuig van deze Australische maatschappij neergestort. Hoffman had alle data van vliegrampen in zijn hoofd, zoals hij wel meer opsloeg. Maten van stoelruimte had hij blijkbaar niet in zijn hoofd zitten. Wat blijkt: niet Quantas maar EVA Air, Malaysian Airlines, Garuda Indonesian en Singapore Airlines bieden hun reizigers de meeste ruimte. In economy class is dat 84 tot 86,4 centimeter. Budgetmaatschappijen zouden hun passagiers het liefst staand vervoeren. Bij Easyjet en Basiqair heeft een passagier 74 centimer ruimte. De KLM biedt slechts een centimeter meer: 75 centimeter. In de business class wint British Airways met 185 centimeter – de KLM biedt 140. Om gegarandeerd zonder kramp uit een vliegtuig te stappen na tien uur vliegen, kan door nog duurder te boeken. (MOAS)